من شوراندند و در خون من گرو بستند [ انديشهء ريختن خونم را داشتند ] . « 1 » خطبهء على ( ع ) روزى كه با او بيعت شد چون حكومت ظاهرى به على ( ع ) رسيد ، به منبر رفت و پس از سپاس و ستايش خداوند چنين فرمود : « همانا كارهاى بسيارى اتفاق افتاده است كه رفتار شما در آنها به نظر من پسنديده نبوده است و البته كه اگر بخواهم مىگويم . خداوند از آنچه گذشته عفو كرده است ، آن دو مرد در گذشتند و سومى برخاست همچون كلاغ كه همتش جز در راه شكم و فرج نيست . اى واى بر او كه اگر بالهايش جدا و سرش بريده مىشد ، برايش بهتر و پسنديده‌تر مىبود . « 2 » تا آخر اين خطبه كه در آن فصاحت شگفت‌انگيز و سخنان بديع بسيار است و دانشمندان متفق در اين موضوعند كه نسبت آن خطبه به على ( ع ) مسلم است و ابو عبيده معمر بن مثنى « 3 » آن را آورده و مشكلاتش را تفسير كرده است و مداينى « 4 » هم آن را در آثار خويش آورده است و جاحظ هم با همهء ستيز و دشمنى خود با امير المؤمنين ( ع ) آن را در كتاب معروف خود ( البيان و التبيين ) آورده است . خطبهء شقشقيه اما خطبه‌اى از آن حضرت كه ابن عباس آن را روايت كرده است ، مشهورتر از آن است كه منابع آن را ذكر كنيم . « 5 » در آغاز آن خطبه چنين فرموده است :

--> ( 1 ) جاحظ ، البيان و التبيين ، چاپ 1332 ه ق ؛ ج 2 ، ص 52 . ( 2 ) اين گفتار امير المؤمنين على ( ع ) ضميمهء خطبهء شانزدهم بوده ولى سيد رضى ( رض ) آن را نياورده است . رجوع كنيد به جاحظ ، البيان و التبيين ، چاپ عبد السلام محمد هارون ، مصر ، 1388 ه ق ؛ ج 2 ، ص 50 ( كه از قول ابو عبيده محمد بن مثنى آن را آورده است ) و ابن ابى الحديد ، شرح نهج البلاغه ؛ ج 1 ، ص 275 . و براى اطلاع از منابع ديگر رجوع كنيد به سيد عبد الزهراء حسينى ، مصادر نهج البلاغه و اسانيده ، بيروت ، 1395 ه ق ؛ ج 1 ، ص 355 . م ( 3 ) معمر : ( 209 - 110 ه ق ) از بزرگان علماى ادب و لغت است . براى اطلاع بيشتر رجوع كنيد به زركلى ، الاعلام ؛ ج 8 ، ص 191 . م ( 4 ) ابو الحسن على بن محمد مداينى ( درگذشتهء 225 ه ق ) از بزرگان علماى ادب است . براى اطلاع بيشتر رجوع كنيد به محدث قمى ، الكنى و الالقاب ؛ ج 3 ، ص 139 . م ( 5 ) در نهج البلاغه فيض الاسلام ؛ خطبهء سوم ، ص 46 - 37 و ابن ابى الحديد ، شرح نهج البلاغه ؛ ج 1 ، ص 206 - 150 ، آمده است . ابن ابى الحديد مىگويد : من بيشتر اين خطبه را از كتابهاى ابو القاسم بلخى كه مدتها پيش از تولد سيد رضى مىزيسته است نقل كردم . و براى اطلاع بيشتر از مصادر اين خطبه ، رجوع كنيد به سيد عبد الزهراء حسينى ، مصادر نهج البلاغة و اسانيده ؛ ص 318 - 309 و مرحوم شيخ هادى آل كاشف الغطاء ، مدارك نهج البلاغه ؛ ص 170 . م